Eurozone weer licht in recessie, Sandy vertekent Amerikaanse cijfers

Uit de vorige week gepubliceerde BBP-cijfers bleek dat de economie van de eurozone in de periode juli – september voor het tweede kwartaal op rij is gekrompen en dus weer in een recessie is beland. Wij verwachten dat de situatie in het huidige kwartaal niet veel beter wordt, wel dat de krimp beperkt blijft en dat de economie van de eurozone zich volgend jaar enigszins herstelt. Verder vielen de meeste Amerikaanse cijfers tegen. Dat komt mede door de effecten van de orkaan Sandy, die het zicht op de onderliggende economische ontwikkelingen vertroebelen. Bovendien bewegen de ontwikkelingen in diverse landen zich naar een climax: in Japan worden half december parlementsverkiezingen gehouden, de EU moet met een financiële oplossing komen die Griekenland twee jaar langer de tijd geeft om de eerder gestelde doelen te halen, op de EU-top in december worden voorstellen voor de bankenunie besproken, de Spaanse regering staat onder druk om financiële hulp aan te vragen en de VS moet vóór het einde van het jaar de fiscal cliff zien te vermijden.

Recessie in de eurozone
De economie van de eurozone was in het tweede kwartaal al met 0,2% gekrompen en kromp in het derde kwartaal opnieuw, met 0,1% k-o-k. De verschillen tussen de lidstaten zijn groot, ik heb dat hier al eerder besproken. De twee grootste lidstaten, Duitsland en Frankrijk, noteerden allebei een plus van 0,2%. De Italiaanse economie kromp met 0,2%. Spanje en vooral Nederland lieten slechtere groeicijfers van respectievelijk -0,3 en -1,1% zien. Gezien het aandeel van de Nederlandse economie in de eurozone, zou de eurozone zonder krimp in Nederland dicht bij de nullijn zijn uitgekomen. Het Nederlandse cijfer lijkt aan de hoge kant en we gaan er dan ook van uit dat het cijfer over het derde kwartaal beter zal zijn. Uit de jaar-op-jaar cijfers blijkt dat de verschillen tussen de landen erg groot blijven. De jongste leden van de eurozone, Estland en Slowakije, presteren het best, met groeicijfers van respectievelijk 3,4% en 2,5% j-o-j; Griekenland noteert een verontrustende -7,2% en de Duitse economie scoorde een plus van 0,9%. De Griekse economie is nu voor het zeventiende kwartaal op rij gekrompen en sinds het begin van de crisis ruim 20% gedaald, terwijl de regering zich gedwongen ziet het bezuinigingsbeleid voort te zetten. Het is een depressie van verbijsterende omvang. De ministers van Financiën van de eurozone zouden overeengekomen zijn om Griekenland twee jaar langer de tijd te geven om de problemen op te lossen, maar het geld voor dit akkoord is helaas nog niet gevonden. Het IMF is slechts bereid met extra geld over de brug te komen als uit prognoses blijkt dat de Griekse schuldenlast op een houdbaar niveau ligt. Volgens het IMF is dit op dit moment niet het geval. Het IMF dringt daarom aan op schuldsanering. Omdat op Griekse obligaties in particuliere handen al massaal is afgeschreven en daarvan niet veel meer over is, komt verdere schuldsanering op het bordje van de publieke schuldeisers terecht. Die zijn daar echter huiverig voor uit vrees voor politieke repercussies. Deze kwestie moet de komende weken worden opgelost.

In de houding van ‘Europa’ tegenover de herstelprogramma’s in de diverse perifere landen lijkt op enkele wezenlijke punten beweging te zitten. De Europese Commissie zei vorige week dat zij van Spanje geen extra bezuinigingen zal verlangen, hoewel het land de begrotingsdoelen voor dit en komend jaar waarschijnlijk niet gaat halen. De reden: ‘Spanje heeft voldoende economische hervormingen doorgevoerd.’ Dat lijkt mij de erkenning van een belangrijke economische en politieke realiteit. De problemen waar we voor staan, vragen een combinatie van begrotingsconsolidatie, structurele hervormingen, versterking van de bankensector, schuld-verlichting en monetaire ondersteuning, maar wel in de juiste mix. Volgens mij heeft de VS hierin min of meer het juiste evenwicht gevonden. Europa niet: Europa zoekt het te veel in bezuinigen. Ik ben geen keynesiaan, maar door iets meer tijd uit te trekken om de begrotingen op orde te krijgen, kan veel onnodige misère worden voorkomen.

De eurozone is weer in een recessie beland. De vraag is nu hoe lang deze recessie gaat duren en hoe diep ze wordt. Het lijkt ons niet waarschijnlijk dat deze recessie tot een depressie uitgroeit en we verwachten dat de economie zich in de loop van 2013 geleidelijk licht zal herstellen, en wel om de volgende redenen. Ten eerste wordt het vertrouwen gesteund door de bereidheid van de ECB om, onder voorwaarden, voor overheden als kredietverlener in laatste instantie op te treden en zo de laatcyclische neerwaartse risico’s te verminderen. Ten tweede zou de eurozone moeten profiteren van het verbeterde economische klimaat buiten de eurozone dat wij voor 2013 verwachten. Ten derde staan de soorten bestedingen die tijdens een recessie doorgaans sterk afnemen en de recessie daardoor extra pijnlijk maken, nog steeds op zo’n laag peil dat een verdere grote daling simpelweg onwaarschijnlijk is. Ten vierde heeft het wanhopige zoeken naar rendement door beleggers een situatie gecreëerd waarin bedrijven die toegang tot de obligatiemarkt hebben, bijna gratis kapitaal kunnen aantrekken. Tot slot de bezuinigingen: die zullen wel doorgaan, maar het lijkt toch onwaarschijnlijk dat er volgend jaar nog een schepje bovenop wordt gedaan.

Intussen bereidt de Europese Unie zich voor op de volgende top, medio december. Daar moeten afspraken worden gemaakt over de bankenunie, met name het bankentoezicht. De kwestie is dringend, want het ESM kan alleen directe financiële steun aan probleembanken verlenen als het bankentoezicht op Europees niveau geregeld is, en hulp voor Spaanse banken zal eerder vroeg dan laat nodig zijn.

Japan gaat naar de stembus
De Japanse politiek heeft een eigen fiscal cliff kunnen afwenden, maar de grootste oppositiepartij, de LDP, heeft voor haar medewerking wel een tegenprestatie geëist in de vorm van nieuwe parlementsverkiezingen. Die worden op 16 december gehouden. De LDP staat in de peilingen op ruime voorsprong en haalt in het Japanse Lagerhuis waarschijnlijk een absolute meerderheid. Op de Japanse aandelenbeurzen werd zeer positief gereageerd op het nieuws van de vervroegde verkiezingen, de koersen schoten omhoog.

De Japanse economie deed het in het derde kwartaal slechter dan verwacht: het BBP kromp met 0,9% k-o-k. Gehoopt wordt dat een nieuw LDP-kabinet erin slaagt de economie weer aan te zwengelen.

Beperkt zicht door Sandy
De Amerikaanse cijfers worden vertekend door de gevolgen van de orkaan Sandy, die zich erg moeilijk laten inschatten. Dat betekent dat we momenteel slechts beperkt zicht op de Amerikaanse economie hebben. De detailhandelsomzet is in oktober, na een sterk derde kwartaal, met 0,3% m-o-m gedaald. De indices voor het ondernemersvertrouwen in de regio’s New York en Philadelphia deden het in november matig: de eerste (Empire State Index) ging iets omhoog, van -6,1 in oktober naar een nog altijd lage -5,2 in november, de tweede (Philly Fed Index) vertoonde een scherpe omslag van +5,7 naar -10,7. Ook steeg het aantal uitkeringsaanvragen afgelopen week sterk.

De industriële productie is in oktober met 0,4% m-o-m gedaald; exclusief energie en mijnbouw bedroeg de daling zelfs 0,9% m-o-m. De statistici van de Fed staken hun nek uit met de stelling dat de industriële productie waarschijnlijk een heel procentpunt lager lag dan zonder Sandy het geval zou zijn geweest.

Toch kwamen er uit de VS ook enkele bemoedigende cijfers. Zo is het vertrouwen bij het MKB in oktober licht toegenomen en steeg het aantal hypotheekaanvragen afgelopen week sterk. Bovendien is het aantal hypotheken met betalingsachterstand in het derde kwartaal opnieuw gedaald en staat het nu op het laagste peil sinds 2008. 7,4% van alle hypotheken kampte met een betalingsachterstand, op het dieptepunt was dat 10,4%. We lijken op weg naar het gemiddelde van 4-5% van voor de crisis. Het aantal executieverkopen is eveneens licht gedaald, maar nog steeds groot. De daling van de betalingsachterstanden en executieverkopen illustreert de vooruitgang die wordt geboekt bij het gezond maken van de woningmarkt en de financiële positie van huiseigenaars.

Cliffhanger
Sinds de verkiezingen lijkt de drang om iets te doen aan de fiscal cliff die begin 2013 opdoemt, groter te worden. Het politieke krachtenveld is veranderd en de bereidheid om tot een compromis te komen, is toegenomen. Bovendien is de Tea Party verzwakt uit de verkiezingen gekomen, wat de compromisbereidheid bij de Republikeinen waarschijnlijk vergroot. Het risico is nog niet afgewend, maar wij hebben steeds sterker het idee dat de fiscal cliff ontweken kan worden en de bezuinigingen voor 2013 teruggebracht  kunnen worden van ongeveer 4% BBP zoals nu gepland naar circa 1,5% BBP. Dat zou nog steeds niet goed zijn voor de economie, al zal het met die 1,5% mogelijk meevallen. Er is namelijk de afgelopen jaren, onder andere dit jaar, al het nodige bezuinigd. Die bezuinigingen lopen op tot 0,5 à 1% BBP. Het grote publiek lijkt dit te zijn ontgaan, maar het tekort op de federale begroting is de afgelopen jaren gestaag gedaald. Tot en met oktober dit jaar bedroeg het tekort voor 2012 USD 886 miljard, waar dat in dezelfde periode in 2011 en 2009 respectievelijk USD 1024 miljard en USD 1260 miljard was.

De besluiten die de komende weken door de politiek worden genomen, zijn bepalend voor de ontwikkeling van de wereldeconomie in 2013. Ik ben gematigd optimistisch over een goede afloop. Duimen maar!

Dit is de tekst van de Macro Weekly – zie ook www.abnamro.nl/economischbureau
Mocht u deze publicatie altijd in uw mailbox willen ontvangen, kunt u zich aanmelden via

https://www.abnamro.nl/nl/zakelijk/visie/nieuwsbrief/f_abonneren.html

 

 

Geef een reactie