Dijsselbloem, een speciaal geval

Het reddingspakket voor Cyprus en opmerkingen van de voorzitter van de eurogroep, Jeroen Dijsselbloem, zijn aanleiding geweest voor verhitte debatten en commentaren. Sommigen voorspellen een bankrun in andere landen en anderen menen dat het einde van de euro een stap dichterbij is gekomen. De tijd zal het leren, maar waarschijnlijk zijn dit soort commentaren enorm overdreven. Ongetwijfeld had Dijsselbloem beter niets kunnen zeggen, maar de mogelijk negatieve gevolgen kunnen zeker worden opgevangen. De bewering dat Cyprus een speciaal geval is snijdt hout en als depositohouders in andere landen daarvan niet overtuigd kunnen worden, moet de ECB in staat zijn het hoofd te bieden aan mogelijke liquiditeitstekorten.

Het pakket
Het oorspronkelijke pakket voor Cyprus, waarin werd voorzien dat ook depositohouders onder EUR 100.000 belast zouden worden, was erg ongelukkig. Burgers schijnen te denken dat er een eurozone-breed depositogarantiesysteem bestaat. Dat is niet zo. Die systemen in de lidstaten zijn weliswaar sterk geharmoniseerd, maar worden nationaal gefinancierd. Dat leidt natuurlijk tot de vraag wat zo’n garantie voorstelt in een land als Cyprus, waar het BBP zo’n EUR 18 miljard bedraagt en de verzekerde deposito’s zo’n twee keer het BBP bedragen. Toch zou het belasten van rekeninghouders die zich veilig waanden ertoe kunnen leiden dat het vertrouwen in het systeem elders fundamenteel wordt aangetast. Je kunt zelfs verdedigen dat ook depositohouders boven de EUR 100.000 volledig gevrijwaard hadden moeten worden van verliezen. Maar in het geval van Cyprus zouden de cijfers dan niet optellen. Op de balansen van de betrokken banken stonden eenvoudig niet voldoende andere ‘bail-inable’[1] passiva om de banken levensvatbaar te maken. Een chaotisch faillissement zou onvermijdelijk zijn geweest. Het alternatief zou een lening van de EU zijn geweest die zo groot had moeten zijn dat van tevoren nagenoeg zeker was dat die nooit terugbetaald zou kunnen worden. Dat was politiek niet acceptabel in de andere landen. In zijn opmerkingen heeft Dijsselbloem benadrukt dat de belastingbetalers niet altijd de eersten kunnen zijn om een bijdrage te leveren. Niemand die vertrouwen heeft in onze markteconomie kan het daarmee oneens zijn. Toegegeven, de timing van de uitspraken van Dijsselbloem was wellicht ongelukkig.

Is Cyprus een speciaal geval?
Kunnen burgers, of beter, bankrekeninghouders in andere landen ervan overtuigd worden dat Cyprus een speciaal geval is? Wij denken van wel. Sommigen beweren dat Dijsselbloem zichzelf tegenspreekt door enerzijds te zeggen dat Cyprus een speciaal geval is maar tegelijkertijd te beweren dat depositohouders boven EUR 100.000 ook geld kunnen verliezen bij een faillissement of herstructurering van een bank. Dit is echter geen tegenstelling. Cyprus onderscheidt zich van andere landen omdat verliezen op deposito’s onvermijdelijk waren om een bank af te wikkelen en de andere levensvatbaar te maken. Maar dat is heel anders in andere eurolanden. Allereerst hoorden de banken in Cyprus tot de zwakste in de eurozone, zoals ook bleek uit de meest recente stress test. Daarnaast was de balansopbouw van deze banken heel anders dan die van banken in andere landen. En verder moet worden bedacht dat de bankensector in Cyprus extreem groot was zodat een reddingsoperatie door de overheid in Nicosia gelet op de financiële positie van die overheid feitelijk onmogelijk was. Het is daarom extreem onwaarschijnlijk dat depositohouders in andere landen, bijvoorbeeld in Spanje of Italië hetzelfde lot zullen treffen.

Is de euro niet meer?
Sommige commentatoren beweren dat de kapitaalrestricties die Cyprus nu heeft geïntroduceerd feitelijk betekenen dat de euro niet meer een echte gemeenschappelijke munt is omdat een euro buiten Cyprus iets anders is dan een euro in Cyprus. Dit lijkt een nogal emotionele reactie. Het instellen van tijdelijke kapitaalrestricties is onder de huidige omstandigheden onvermijdelijk om enige rust te krijgen en bovendien is het niet in strijd met het Europese verdrag. Door de crisis in Cyprus realiseer je je hoe rustig het eigenlijk was rond de eurocrisis in de periode ervoor. Het lijkt wel of degenen die somber zijn over de overlevingskansen van de euro opeens weer een reden hebben om van zich te laten horen. Die mogelijkheid wordt met beide handen aangegrepen.

ECB paraat
Onder normale omstandigheden komt elke bank in zware problemen als depositohouders massaal hun geld opnemen. Daar staat tegenover dat een centrale bank in principe altijd voldoende liquiditeit ter beschikking kan stellen om aan een bankrun het hoofd te bieden, al moet men dan wel bereid zijn om gebruik te maken van instrumenten die verder gaan dan de gebruikelijke. In dit kader is het verstandig om nog eens de speech van ECB baas Mario Draghi van juli vorig jaar in herinnering te roepen. Hij zei toen in Londen: “Within our mandate, the ECB is ready to do whatever it takes to preserve the euro. And believe me, it will be enough”. Dat betekent dat de ECB klaar zal staan met buitengewone liquiditeitssteun in geval een bank elders een bankrun zou meemaken. In zo’n geval zal een dergelijke bank waarschijnlijk onvoldoende onderpand hebben om onder de normale spelregels voldoende liquiditeiten bij de ECB te lenen. Maar die situatie is niet nieuw. In een paar landen gebeurde het al eerder dat banken onvoldoende onderpand hadden. Dat is daar opgevangen door de nationale centrale banken. Per saldo denken we dan ook dat het zeer onwaarschijnlijk is dat het nodig zal zijn in andere gevallen om depositohouders te laten bijdragen aan het levensvatbaar maken (of houden) van banken. Hoewel het even kan duren, moet dit voldoende zijn om het vertrouwen te herstellen.

Per saldo…
De eurocrisis is zeker niet over. Maar beweringen dat het reddingspakket voor Cyprus and de uitlatingen van Jeroen Dijsselbloem het hele systeem onderuit zullen halen, zijn volstrekt overdreven. Het valt ook op dat ondanks het feit dat veel commentaren emotioneel en extreem zijn, de reacties op de financiële markten opvallend kalm zijn. Natuurlijk kan dat van het ene op het andere moment veranderen. Toch denken we dat spelers op financiële markten zich realiseren dat beleidsmakers het hoofd kunnen en zullen bieden aan eventueel toenemende stress. Er is in deze crisis al een hoop pijn geleden. Daarnaast is forse vooruitgang geboekt bij het versterken van de bestuursstructuur voor de eurozone en bij het verminderen van economische onevenwichtigheden. We hebben wel voor hetere vuren gestaan dan wat we momenteel en misschien de komende tijd nog gaan meemaken. De beleidsmakers gaan na alle pijn en hun successen nu echt niet de handdoek in de ring werpen.



[1] ‘bail in’ en ‘bail-inable passiva’ zijn jargon dat in dit verband gebruikt wordt. Als een passiefpost van een bank bail-inable is, betekent het dat de waarde ervan gereduceerd kan worden bij het herstructureren van een bank. Het doel hiervan is de bank levensvatbaar te maken.

Dit is de tekst van de Macro Weekly van 2 april jl. – zie ook www.abnamro.nl/economischbureau
Mocht u deze publicatie altijd in uw mailbox willen ontvangen, kunt u zich aanmelden via
https://www.abnamro.nl/nl/zakelijk/visie/nieuwsbrief/f_abonneren.html

 

Geef een reactie