Cruciale weken

Hoe de wereldeconomie zich in 2013 gaat ontwikkelen, wordt in hoge mate bepaald door beleidsbeslissingen in de komende weken. De Europese leiders bespreken later deze week het plan van Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy voor een ‘Echte Economische En Monetaire Unie’ en moeten besluiten nemen over de bankenunie. Beide onderwerpen kennen zo hun controverses. In de VS wordt nog druk gewerkt aan het afwenden van de fiscal cliff en bedenkt de Federal Reserve hoe het verder moet als eind dit jaar Operation Twist afloopt. Verder heeft de partij die in Japan waarschijnlijk aan de macht komt, ingrijpende beleidswijzigingen aangekondigd als ze op 16 december inderdaad de verkiezingen wint. Het valt niet te voorspellen hoe de markten zullen reageren. Riskante beleggingen doen het al een tijdje goed en het lijkt dan ook logisch dat deze rally zal aanhouden als de beleidsmakers beslissingen nemen die door de meeste spelers op de financiële markten worden toegejuicht. Maar natuurlijk is het heel goed mogelijk dat het bezit van de zaak ook hier het einde van het vermaak inhoudt en men aan het verkopen slaat. Al met al lijkt ons het meest waarschijnlijk dat de beleidsmakers vooruitgang boeken en dat het gunstig kan uitpakken om op de financiële markten wat risico aan te gaan.

Nobelprijs
De EU krijgt vandaag in Oslo de Nobelprijs voor de vrede uitgereikt voor haar rol in de verandering die Europa de afgelopen zestig jaar heeft doorgemaakt van een door oorlog verscheurd continent naar een vreedzaam continent. Later deze week moeten de Europese leiders de daad bij het woord voegen, want dan bespreken ze de voorstellen van EU-voorzitter Van Rompuy voor een ‘Echte Economische en Monetaire Unie’ en de bankenunie. Beide onderwerpen zijn voor de toekomst van Europa van groot belang, maar het is bepaald niet zeker dat over alle voorstellen overeenkomst wordt bereikt. De aandacht van de financiële markten zal vooral gericht zijn op het overleg over de bankenunie. De oprichting van een echte bankenunie met één toezichthouder en een gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme en depositogarantiestelsel wordt zowel een moeilijke als een langdurige operatie. De beleidsmakers moeten deze week vooral laten zien dat ze in staat zijn wezenlijke vooruitgang te boeken op weg naar gezamenlijk bankentoezicht. Of ze daarin slagen is moeilijk in te schatten. In de media zijn allerlei berichten over meningsverschillen verschenen, maar de onderhandelingen worden nu eenmaal niet in de media maar achter gesloten deuren gevoerd. We zullen dus gewoon moeten afwachten.

Voor de Amerikaanse politiek en de onderhandelingen over het afwenden van de fiscal cliff geldt hetzelfde. Sommige Republikeinen lijken bereid om tegen de eigen partijlijn in president Obama te steunen in zijn eis de belastingen voor grootverdieners te verhogen. Daar staat tegenover dat de Republikeinse fractievoorzitter in het Huis van Afgevaardigden, John Boehner, op vrijdag zei geen vooruitgang te kunnen melden. Waarschijnlijk zullen de Republikeinen akkoord gaan met belastingverhogen voor de rijken en zal de discussie zich nu toespitsten op de aard van de bezuinigingen, waarbij de Republikeinen liever snijden in de sociale zekerheid terwijl de Democraten dit willen tegenhouden. Ook hier blijft het afwachten. Als de politiek er niet in slaagt vóór het einde van het jaar een akkoord te bereiken, dan tuimelen de VS over de rand van de fiscal cliff. Dat betekent dat er automatisch omvangrijke bezuinigingen en belastingverhogingen worden doorgevoerd en dat de economie waarschijnlijk weer in recessie belandt. Niemand heeft daar belang bij en ik ben dan ook geneigd te denken dat men het zover niet zal laten komen.

De Federal Reserve moet nu beslissen wat ze gaat doen als Operation Twist afloopt. De economie herstelt zich weliswaar, maar de vooruitzichten zijn nog steeds niet meer dan bescheiden. Het herstel is nog niet duurzaam en meer steun zal waarschijnlijk nodig zijn. We gaan er dan ook vanuit dat de Fed Operation Twist door een nieuw aankoopprogramma zal vervangen. De markt lijkt dit ook te verwachten en het uitblijven van een opvolger van Twist zou dus negatieve gevolgen op de financiële markten kunnen hebben.

Onduidelijke cijfers
Uit de economische cijfers van afgelopen week komt geen duidelijk beeld naar voren. In de eurozone zijn de detailhandelsomzetten in oktober voor de derde achtereenvolgende maand gedaald, met 1,2% m-o-m. Ook de Duitse industriële productie gaf voor de derde maand op rij een scherpe daling te zien: -2,6%. De Duitse industrieorders deden het in oktober echter aanzienlijk beter, vooral door vraag uit het buitenland:+3,9% m-o-m. Verder heeft Eurostat de gedetailleerde cijfers van het eurozone-BBP voor het derde kwartaal gepubliceerd. Het totale BBP is licht gedaald, met 0,1% k-o-k. De particuliere consumptie is onveranderd, terwijl de e overheidsbestedingen licht zijn gedaald: -0,2%. De grootste boosdoener waren de investeringen in vaste activa, met een daling van 0,7% k-o-k. De bijdrage van de handelsbalans was daarentegen positief: de uitvoer steeg met 0,9% k-o-k terwijl de invoer 0,2% groeide.

De Ierse regering heeft afgelopen week de zesde crisisbegroting gepresenteerd. Het begrotingstekort zal komend jaar nog altijd zo’n 7,5% van het BBP bedragen. Dit jaar was dat nog 8,2%. In deze cijfers zijn niet de iets meer dan 1% BBP aan steuntoezeggingen opgenomen die de vorige regering in de ergste fase van de Ierse bankencrisis heeft gedaan om te voorkomen dat het bankenstelsel volledig zou instorten. Dit zou je als eenmalig kunnen beschouwen en zonder deze toezeggingen zou het tekort nog lager uitkomen. Dat neemt niet weg dat er voor de Ierse regering nog volop werk aan de winkel is om de overheidsfinanciën weer enigszins op orde te krijgen. Gunstig is dat de Ierse economie een bescheiden groei vertoont en dat de werkloosheid afneemt. Het aantal geregistreerde werklozen is in november voor de vijfde achtereenvolgende maand gedaald. Dit sluit aan bij de recente verbetering van het consumentenvertrouwen.

De Europese Centrale Bank heeft bij haar beleidsvergadering van afgelopen donderdag de rentetarieven onveranderd gelaten, al wordt in de media gesuggereerd dat de ECB bereid is tot verdere renteverlagingen. Aangezien de depositorente op dit moment op 0% staat, zou een verdere verlaging een negatieve rente opleveren én een nieuw hoofdstuk vormen in wat toch wel het grootste experiment in monetair beleid moet zijn dat de wereld ooit gekend heeft.

De ECB heeft ook haar economische prognoses iets naar beneden bijgesteld, mede als gevolg van de teleurstellende cijfers van de afgelopen tijd. De economie van de eurozone zal in 2013 weliswaar niet of nauwelijks groeien, wij denken toch dat het klimaat in de loop van het jaar geleidelijk verbeter. Rugwind komt daarbij van een gunstiger internationaal klimaat en groeiend vertrouwen: dankzij de actie van de beleidsmakers is de kans op zeer sombere scenario’s kleiner geworden. En nu de financiële sector zich stabiliseert, zouden ook de kredietvoorwaarden wat gunstiger moeten worden. Tot slot zou de reële koopkracht van de Europeanen moeten profiteren van een lagere inflatie.

Het is lastig om op dit moment wijs te worden uit de Amerikaanse cijfers. De orkaan Sandy lijkt door te werken in sommige, maar niet alle indices. Zo krijgt Sandy de schuld van de zwakke inkoopmanagersindices voor november (de ISM voor zowel de industrie als de dienstensector), maar valt de werkgelegenheid in november juist weer hoger uit dan verwacht. Het consumentenvertrouwen is in november sterk afgenomen, waarschijnlijk omdat de consumenten zich zorgen maken over de fiscal cliff.

Amerikaanse economie hervindt balans
De meest hoopgevende cijfers van de afgelopen week waren toch wel de ‘flow of funds’-statistieken van de Fed. Uit de cijfers voor het derde kwartaal blijkt dat de balanssanering in de VS doorgaat. Huishoudens zagen de waarde van hun vermogen stijgen en hun schulden licht dalen en de verhouding schuld-inkomen is gedaald naar de laagste stand sinds 2004. Ook de schuldendienstdekking is in dertig jaar niet zo gunstig geweest. Dit betekent dat huishoudens genoeg armslag hebben om bij extra inkomen ook daadwerkelijk meer te gaan besteden. Ook niet-financiële ondernemingen hebben in het derde kwartaal hun positie versterkt en hun vermogen is bijna terug op het peil van voor de crisis. In het kleinbedrijf gaat het nog niet echt beter, dat blijkt ook uit de vertrouwensbarometer voor deze sector. Per saldo moeten we echter concluderen dat de Amerikaanse economie zich goed herstelt. Het is bemoedigend dat balansherstel hand in hand gaat met bescheiden economische groei en – ere wie ere toekomt – veel daarvan is te danken aan de Federal Reserve.

Azië trekt aan, met dank aan China
In november is het ondernemersvertrouwen in Azië over het algemeen gegroeid en ook de handelscijfers vertonen een verbetering. Dit alles komt waarschijnlijk vooral op het conto van China, dat zijn beleid nu vruchten ziet afwerpen in de vorm van een aantrekkende economie. We verwachten dat deze groei in ieder geval voorlopig aanhoudt.

 

Dit is de tekst van de Macro Weekly – zie ook www.abnamro.nl/economischbureau
Mocht u deze publicatie altijd in uw mailbox willen ontvangen, kunt u zich aanmelden via

https://www.abnamro.nl/nl/zakelijk/visie/nieuwsbrief/f_abonneren.html

Geef een reactie